Poeta ks. Jan Twardowski
Ks. Jan Twardowski
Jan Twardowski (ur. 1 czerwca 1915 r. w Warszawie, zm. 18 stycznia 2006 tamże) – ksiądz rzymskokatolicki, prałat honorowy Jego Świątobliwości, polski poeta, przedstawiciel współczesnej liryki religijnej.
Życiorys
Uczęszczał do Gimnazjum im. Tadeusza Czackiego w Warszawie, maturę zdał w roku 1935. W 1937 roku ukazał się pierwszy tomik jego wierszy pt. Powrót Andersena, nawiązujący do poetyki Skamandra. W tym samym roku rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. W 1939 roku uzyskał absolutorium, a w 1948 roku obronił pracę magisterską. W czasie II wojny światowej, podczas której zaginął cały jego wcześniejszy dorobek poetycki, był żołnierzem Armii Krajowej, uczestniczył w powstaniu warszawskim. Wskutek przeżyć wojennych, w tym zniszczenia jego domu rodzinnego, w 1943 r. postanowił zostać księdzem.
W trakcie wojny w marcu 1945 roku zaczął naukę w tajnym Seminarium Duchownym w Warszawie. Naukę w seminarium kontynuował z przerwami do 1948 roku, kiedy to 4 lipca przyjął święcenia kapłańskie. W tym też roku uzyskał tytuł magistra filologii polskiej za pracę Godzina myśli . Zaraz po studiach w seminarium przybył do parafii w Żbikowie k. Pruszkowa, gdzie był wikarym przez trzy lata. Zajmował się nauczaniem religii w szkole specjalnej. Od 1959 roku aż do emerytury był rektorem kościoła sióstr Wizytek w Warszawie, gdzie głosił kazania dla dzieci, którym później zadedykował m.in. zbiory: Zeszyt w kratkę oraz Patyki i patyczki.
Wcześniej, bo już pod koniec 1945 roku, powrócił do publikowania wierszy. Jego twórczość trafiła wówczas m.in. na łamy “Tygodnika Powszechnego”. Wielką popularność przyniósł mu wydany w 1970 roku tom Znaki ufności.
W 1980 roku uhonorowano Twardowskiego nagrodą PEN Clubu im. Roberta Gravesa za całokształt twórczości, w 1996 roku Orderem Uśmiechu, w 2000 roku nagrodą IKAR oraz Dziecięcą Nagrodą SERCA, a rok później TOTUS, która zwana jest również “katolickim Noblem”, w 2005 Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy. W 1999 roku Katolicki Uniwersytet Lubelski przyznał mu tytuł doktora honoris causa. Był honorowym obywatelem miasta Tarnowskie Góry.
Zmarł wieczorem 18 stycznia 2006 roku w Warszawie. Pochowany w krypcie w Panteonie Wielkich Polaków, miejscu pochówku dla zasłużonych w Świątyni Opatrzności Bożej.
Twórczość
Liryka księdza Twardowskiego traktuje zarówno o Bogu, jak i o ludziach. Dobrze widoczne są liczne odwołania i metafory dotyczące przyrody (także jako pochwała stworzenia). Wiersze tego autora często, poprzez apostrofy i inne środki stylistyczne, mają charakter modlitewny.
Twórczość (wybór)
• Wiersze (1959, tom wydany wspólnie z książką poetycką ks. Pawła Heintscha)
• Znaki ufności (1970)
• Zeszyt w kratkę (1973)
• Poezje wybrane (1979)
• Niebieskie okulary (1980)
• Rachunek dla dorosłego (1982)
• Który stwarzasz jagody (1984, 1988).
• Na osiołku (1986)
• Nie przyszedłem pana nawracać (1986)
• Patyki i patyczki (1988)
• Sumienie ruszyło (1989, 1990)
• Tak ludzka (1990)
• Stukam do nieba (1990)
• Nie bój się kochać (1991)
• Niecodziennik (1991)
• Nie martw się (1992)
• Tyle jeszcze nadziei (1993)
• Krzyżyk na drogę (1993)
• Elementarz księdza Twardowskiego dla najmłodszego, średniaka i starszego (2000)
• Pogodne spojrzenie (2003)
• Mimo Wszystko (2003)
Kalendarium życia i twórczości
Ks. Jana Twardowskiego
1915
1 czerwca w Warszawie przychodzi na świat Jan Jakub, syn Jana Twardowskiego i Anieli z Konderskich.
1922
Rozpoczyna naukę w szkole powszechnej.
1927
Rozpoczyna naukę w męskim Państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Czackiego w Warszawie, w klasie matematyczno-przyrodniczej.
1933
Debiutuje na łamach międzyszkolnego pisma uczniowskiego “Kuźnia Młodych”, z którym współpracuje do 1937 r., drukując wiersze i nowele i na jego łamach rozpoczyna też prowadzenie Poradnika Literackiego.
1935
Otrzymuje świadectwo maturalne w Gimnazjum im. Tadeusza Czackiego.
W opracowanej przez Wacława Mrozowskiego Antologii współczesnej poezji szkolnej ukazują się trzy wiersze poety: *** (O dziwna, moja tęsknoto…), Topiel i Wiersz do Cypriana Norwida.
Rozpoczyna studia polonistyczne na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu im. Józefa Piłsudskiego w Warszawie.
1937
Wydaje debiutancki tomik wierszy Powrót Andersena w nakładzie 40 egzemplarzy.
Pod kierunkiem prof. Wacława Borowego pisze pracę magisterską na temat Godziny myśli Juliusza Słowackiego.
1939
Przez lata wojny, do upadku Powstania Warszawskiego pozostaje wraz rodziną w Warszawie.
Pomaga mieszkańcom sąsiadującego z ul. Elektoralną getta i czynnie wspiera działania konspiracyjne patriotycznego podziemia.
W okresie wojny publikuje wiersze w prasie podziemnej. Pisze m.in. wiersze: Matka Boska Powstańcza, Kolumna Zygmunta.
1944
Po 1.08., nie biorąc czynnego udziału w walkach, zaangażowany jest w prace konspiracyjne. Dwukrotnie ranny, przebywa w szpitalach polowych. Po upadku Powstania przedostał w okolice Kielc.
1945
Wstępuje do Warszawskiego Seminarium Duchownego św. Jana Chrzciciela, podejmując naukę na pierwszym kursie w Czubinie koło Błonia.
Jako alumn Seminarium stara się o zaliczenie w poczet studentów Wydziału Teologii Katolickiej Uniwersytetu Warszawskiego i zostaje przyjęty.
Rozpoczyna, trwającą przez pięćdziesiąt lat współpracę z krakowskim “Tygodnikiem Powszechnym”.
Drukuje wiersze w “Tygodniku Warszawskim”, zlikwidowanym potem przez komunistów.
1946
Na łamach “Odry” ogłasza 7 wierszy pod pseudonimem Antoni Derkacz (nr 5, 9, 32. 36) i ważny wiersz Różaniec (nr 4), pod własnym nazwiskiem.
1947
Ponownie, pod kierunkiem prof. Wacław Borowego pisze rozprawę, której rękopis zaginął podczas wojny, na temat Godziny myśli Juliusza Słowackiego.
1948
Otrzymuje dyplom magistra filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim.
Przyjmuje święcenia kapłańskie w kościele Ojców Karmelitów z rąk biskupa Wacława Majewskiego.
Podejmuje pracę wikarego w parafii w Żbikowie k. Pruszkowa (1948-1951).
1950
Parafię w Żbikowie wizytuje prymas Polski, ks. abp Stefan Wyszyński.
1951
Jest wikarym w parafii św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu (1951-1957).
Pracuje jako katecheta w Liceum im. gen. Sowińskiego na Woli.
1952
Podejmuje nauczanie literatury polskiej w Wyższym Seminarium Duchownym św. Jana Chrzciciela w Warszawie.
1957
Jest wikarym w parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy na Saskiej Kępie w Warszawie (do 1958 r.)
1958
Jest prefektem rezydentem w parafii Wszystkich Świętych przy Placu Grzybowskim w Warszawie.
1959
Jest rektorem kościoła przy zakonie Sióstr Wizytek w Warszawie.
Zachęcony przez J. Zawieyskiego, debiutuje powtórnie tomikiem wierszy, pod wspólną okładką z tomikiem ks. Pawła Heintscha, Niepowrotne godziny .
1960
Na łamach “Tygodnika Powszechnego” (nr 40) ukazuje się Litania, wielokrotnie przedrukowana; później jako Polska litania.
Zamieszkuje przy Klasztorze Nawiedzenia N. M. Panny Sióstr Wizytek w Warszawie, przy Krakowskim Przedmieściu.
Prowadzi duszpasterstwo dzieci, utrzymuje kontakty ze środowiskiem literackim i artystycznym. Jest także spowiednikiem chorych w szpitalach.
1970
Ukazuje się tom poetycki Znaki ufności .
W plebiscycie czytelników “Kuriera Polskiego” uznano Znaki ufności za jedną z najważniejszych książek roku. Poeta odbywa liczne spotkania autorskie w całej Polsce, prawie zawsze przy kompletach publiczności.
Ukazują się przekłady Jego wierszy na różne języki europejskie.
1972
W antologii Andrzeja Lama Kolumbowie i współcześni zostaje zamieszczone 10 wierszy poety.
1973
Ukazuje się prozatorski Zeszyt w kratkę. Rozmowy z dziećmi i nie tylko z dziećmi .
Ukazuje się niemiecki przekład Znaków Ufności, dokonany przez Alfreda Loepfe pt. Ich bitte urn Prosa.
1974
W antologii Anny Kamieńskiej Od Leśmiana. Najpiękniejsze wiersze polskie, ukazuje się tekst oraz interpretacja Niewidomej dziewczynki.
1975
Ukazuje się w Warszawie maszynopiśmienna edycja wierszy wybranych W ludzkich okularach.
1978
Otrzymuje nagrodę im. Brata Alberta-Adama Chmielowskiego przyznawaną przez Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne i Ars Christiana za “religijną twórczość poetycką”.
Ukazuje się pierwsze opracowanie naukowe twórczości poety, dokonane przez Marię Jasińską-Wojtkowską.
1980
Otrzymuje nagrodę PEN-Clubu im. R. Gravesa za tom wierszy Poezje wybrane.
Odbiera Medal im. Janusza Korczaka.
1986
W Nowym Jorku odbiera Nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w dziedzinie literatury za rok 1985.
Wyjeżdża do Paryża, by głosić tam rekolekcje dla środowisk polonijnych..
Ukazuje się po raz pierwszy obszerny zbiór wierszy Nie przyszedłem pana nawracać. Wiersze 1945-1985, który w latach 1986-1998 będzi miał 11 wydań.
Ukazuje się tom poetycki Na osiołku oraz Nowy zeszyt w kratkę.
1987
Ukazuje się tom poetycki Patyki i Patyczki, zawierający dotychczas publikowane teksty, a więc Zeszyt w kratkę, Nowy zeszyt w kratkę oraz rzeczy nowe (7 wydań do 1994).
1988
Nakładem Księgarni św. Wojciecha w Poznaniu ukazują się rozważania Droga Krzyżowa. Czternaście przystanków smutnych przed jednym wesołym, przeznaczone dla dzieci.
Ukazuje się druga pozycja z cyklu Zapisane w brulionie, zawierająca homilie roku liturgicznego, drukowane wcześniej w “Przeglądzie Katolickim”.
Staraniem Edycji Paulińskiej ukazują się Rzymie, na dwóch kasetach magnetofonowych Utwory wybrane w wykonaniu autora. Poezja i proza.
Otrzymuje nagrodę prywatną im. A. Świrszczyńskiej za tom poetycki Który stwarzasz jagody. Wydawnictwo Miniatura Krakowa przygotowuje bibliofilskie wydanie nagrodzonych wierszy.
1989
Nakładem Wydaw. Archidiecezji Warszawskiej ukazuje się tom poetycki Sumienie ruszyło.
Publikuje pod kryptonimem ks. JT. tom Zapisane w brulionie, homilie roku liturgicznego, drukowane wcześniej w “Przeglądzie Katolickim”.
Nie przyjmuje nagrody za twórczość artystyczną dla dzieci i młodzieży, przyznanej przez ówczesnego prezesa Rady Ministrów, Mieczysława F. Rakowskiego.
1990
Ukazuje się wybór wierszy Stukam do nieba, zawierający utwory o charakterze modlitewnym (do Pana Boga, Matki Bożej, Świętych, Anioła Stróża).
Publikacja rozważań Dzieci na Drodze Krzyżowej.
Ukazuje się wybór wierszy maryjnych poety Tak ludzka.
1991
Ukazuje się bibliofilski wybór wierszy Nie bój się kochać .
Ukazuje się wybór poezji Uśmiech Pana Boga, wiersze ks. Jana Twardowskiego ilustrowane przez dzieci z Podhala.
Ukazuje się Wszędy pełno Ciebie, obszerny wybór homilii z lat 1984-1990, publikowanych wcześniej jako Zapisane w brulionie.
Krakowskie Wydawnictwo Maszachaba publikuje zbiór anegdot pt. Niecodziennik.
1992
Jako druk bibliofilski ukazuje się tom poetycki Nie martw się.
Ukazuje się tom Wierszy, za który poeta otrzymuje nagrodę Warszawskiego Klubu Księgarzy.
1993
Ukazuje się bibliofilski wybór poezji o ptakach Słowik skowronek. Miniantologia ornitologiczna.
Ukazuje się tom wierszy związanych z Chrystusem Krzyżyk na drogę, ilustrowany fotografiami Piotra Cieśli.
Ukazuje się tomik opowiadań dla dzieci Kasztan dla milionera.
Ukazuje się wybór wierszy Tyle jeszcze nadziei.
Pojawiają się przekłady wierszy na język niderlandzki, słowacki, włoski.
Odbywa się wieczór autorski w Klubie “Trzynastu Muz” oraz promocja drugiego wydania Kasztana dla milionera.
W listopadzie poeta przechodzi zawał serca i przebywa w szpitalu, następnie, od grudnia do końca stycznia roku następnego, w ośrodku rehabilitacyjnym w Konstancinie, gdzie jest całkowicie wyłączony z życia publicznego. Szkoła Podstawowa Nr 2 w Białymstoku, ul. Bohaterów Monte Cassino 25, otrzymuje imię poety.
1994
Dzięki opracowaniu Aleksandry Iwanowskiej w Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej publikuje Trzeba iść dalej czyli spacer biedronki. Wiersze wszystkie 1981-1993, zaopatrzony w bibliografię.
Ukazuje się bibliofilski wybór wierszy Śpieszmy się kochać ludzi (100 egz.), ozdobiony grafikami, wykonanymi w pracowni plastyczne MDK w Sejnach.
Na podstawie Patyków i patyczków Bogusław Kien przygotowuje w Szczecinie przedstawienie dla dzieci.
Ukazuje się w formacie miniaturowym wybór wierszy Miłość za Bóg zapłać .
W wyborze i opracowaniu poety ukazuje się pośmiertny tom poezji przyjaciela z lat szkolnych, Eugeniusza Zielińskiego, Autoportret zmierzchu .
Po rehabilitacji poeta wraca do domu przy klasztorze S. Wizytek.
1995
Otrzymuje Nagrodę Fundacji im. Władysława i Nelli Turzańskich w Toronto w dziedzinie kultury za lata 1993-1994 za “całokształt twórczości poetyckiej olśniewającą prostotą formy i głębią chrześcijańskiej treści, przyjaznej ludziom, niosącej radość życia, stanowiącej jedno z najwybitniejszych osiągnięć polskiej liryki XX wieku”.
1996
Odbiera tytuł Kawalera Orderu Uśmiechu przyznany przez dziecięcą Międzynarodową Kapitułę Orderu Uśmiechu.
Otrzymuje Nagrodę im. Księdza Janusza St. Pasierba, przyznaną przez Klub Inteligencji Katolickiej w Grudziądzu “za wiersze, a w nich za miłość do ludzi i otaczającego nas świata”.
1997
Odbiera na Zamku Królewskim w Warszawie Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za rok 1996 “za twórczość literacką”.
1998
4 lipca obchodzi 50 rocznicę święceń kapłańskich.
1999
Zostaje uhonorowany Nagrodą Główną Wydawców Katolickich “Feniks”.
W 84 rocznicę urodzin uczestniczy w koncercie Msza Polska wg ks. Jana Twardowskiego Hadriana Filipa Trębeckiego.
2000
Otrzymuje nagrodę Sezonu Wydawniczo-Księgarskiego – Ikar 2000, która przyznawana jest za szczególne osiągnięcia w roku kalendarzowym oraz za wybitną dotychczasową działalność.
2001
Zostaje laureatem nagrody TOTUS, nazywanej “katolickim Noblem”.
2005
W wigilię 90 urodzin uczestniczy we Mszy Świętej z udziałem delegacji kilkudziesięciu szkół z całej Polski, noszących Jego imię.
Odbiera Nagrodę Rady Miasta Stołecznego Warszawy w uznaniu zasług dla Stolicy Rzeczypospolitej Polskiej.
2006
18 stycznia Ksiądz Jan Twardowski umiera. Zostaje pochowany w Warszawie, w krypcie dla zasłużonych Polaków w Świątyni Opatrzności Bożej w Wilanowie.
Pisemna zgoda księdza Jana Twardowskiego
na patronat nad szkołą w Jaworniku
